ابزار سنگنوردی چیست و چه کاربردی دارد؟
حالا چون احتمالا دنبال ابزار سنگنوردی اینجا آمدهاید و لازم نیست برایتان بگوییم که ابزار سنگنوردی (Climbing Gear) مجموعهای از تجهیزات است که برای ایمنی، صعود و فرود در سنگنوردی و دیوارهنوردی استفاده میشوند. اینابزارها اگر نباشند آمار کوهنوردانی که آخرین صعود یا فرودشان را میروند هر روز بیشتر میشود چون از آخرینصعود یا فرودشون بهصورت مستقیم راهی خوابگاه ابدی میشوند.
پس اگر شما هم میخواهید که آخرین صعود یا فرودتان به انتخاب خودتان باشد نه به خاطر رفتن به خوابگاه ابدی یا بستری شدن در بیمارستان و آسیبهایی که دیگر نتوانید پا به کوه بگذارید در انتخاب صحیح ابزار سنگنوردی باید دقت کنید چه ابزارهای سادهای مثل کارابین و اسلینگ تا ابزارهای پیچیده مثل فرندهای پیشرفته و دستگاههای حمایت خودکار.
آمارهای فدراسیون جهانی کوهنوردی -که دمش گرم که اینآمارها را منتشر میکند که ما حقانیت صحبتهایمان را به شما ثابت کنیم- بیش از ۶۵ درصد از سوانح سنگنوردی به خاطر استفاده نادرست یا انتخاب نامناسب همینتجهیزات است. پس اگر با ابزار سنگنوردی و نحوه استفاده از آنها آشنا نباشید و حادثهای برایتان رخ دهد این نهایتا باعث میشود که شما هم یکی از آن ۶۵ درصدیها شوید.
ابزار سنگنوردی با ابزار کوهنوردی عمومی تفاوت اساسی دارند، ابزار کوهنوردی برای مسیرهای هموار و تهاش برفی و یخی طراحی شدهاند اما ابزار سنگنوردی، خاصه برای حرکت روی سطوح سنگی و دیوارههای عمودی ساخته شدهاند؛ همین خاص بودنشان هم باعث شده که ابزار سنگنوردی باید استانداردهای سختگیرانهای مثل UIAA (اتحادیه بین المللی کوهنوردی) و CE (اتحادیه اروپا) را داشته باشند و هر ابزاری که این نشانها را روی خودش نداشته باشد یعنی حواستان به کیفیت و ایمنیاش باشد.
ابزار سنگنوردی، مرز بین یک صعود بهیادماندنی و یک سقوط فراموش نشدنی است.
دستهبندی کامل ابزارهای سنگنوردی
ابزارهای سنگنوردی دستهبندیهای مختلفی دارند که هرکدام نقش خاصی در ایمنی سنگنوردان و موفقیت آنها که گفتیم نه، بیشتر زنده و سالم ماندنشان دارند. پس اگر خوب این ابزارها و دستهبندیهایشان را بشناسید قدم اول را برای انتخاب درست اینتجهیزات برداشتهاید.
ابزار میانی (Protection Gear)
این ابزارها را باید در شکافهای سنگ قرار داد تا اگر سنگنورد سقوط کرد، وزنش را تحمل کنند؛ دو دسته اصلی هم دارند: اصلی فرند (Friend/Cam) و کیل (Nut/Wire).
فرندها با مکانیزم فنری و کامهای متحرک در ترکهای موازی و کیلها با قرارگیری غیرفعال در شکافهای باریک و مخروطی کار میکنند. هردو اینها هم به کار میآیند و سنگنوردان حرفهای از ترکیب هردو اینها استفاده میکنند.
ابزار حمایت (Belay Device)
ابزارحمایت را قبلا برایتان در اینمقاله به طور کامل درموردش نوشتهایم و برای کنترل طناب و ایمنی نفر دوم استفاده میشود. اینابزارها با ایجاد اصطکاک روی طناب، امکان کنترل سرعت و متوقف کردن سقوط را فراهم میکنند که به دو نوع قفلشونده و غیرقفلشونده تقسیم میشوند.
ابزار فرود (Descender)
همانطور که از اسمش پیداست این ابزار برای پایین آمدن کنترل شده از ارتفاع طراحی شده است که مدلهای مختلفی دارند مثل هشتفرود، استاپ (Stop)، ریگ (Rig) و پرانا (Pirana) که هرکدام برای کاربرد خاصی طراحی شدهاند و برخلاف ابزار حمایت که حرکت طناب را در هردو جهت کنترل میکند، صرفا برای این است که با آنها پایین بیایی.
کارابین و اسلینگ
کارابینها (Carabiner) حلقههای فلزیای هستند که درب فنری دارند و برای اتصال تجهیزات به یکدیگر استفاده میشود. اسلینگها هم نوارهای مقاومی از جنس نایلون یا داینیما که برای متصل کردن ابزار میانی به هارنس یا ایستگاه، استفاده میشوند.
بررسی تخصصی ابزار میانی سنگنوردی (فرند و کیل)
قلب سیستم ایمنی سنگنوردی ابزار میانی است که انتخاب درست آن و شناختن نحوه استفاده از آنها، مهارتی حیاتی است که هر سنگنورد باید با آن کاملا آشنا باشد و همانطور که در ابتدا گفتیم یادگیری مهارت استفاده از اینابزار، تعیینکننده است که سنگنوردی رو خودتان ببوسید به کنار بگذارید یا حادثه شما رو ببوسد و از سنگنوردی به کنار بگذارد.
فرند (Friend/Cam)؛ انقلابی در سنگنوردی
فرند که (Cam) هم صدایش میکنند ابزاری با مکانیزم فنی و کامهای متحرک است که در ترکهای موازی سنگ قرار میگیرد و توسط ری گاردنر در دهه ۱۹۷۰ اختراع شد و انقلابی در سنگنوردی ایجاد کرد چرا که امکان محافظت در ترکهای موازی که تا قبل از ایناختراع، غیر قابل محافظت بودند فراهم کرد.
عملکرد اینفرند اینجوری است که چهار کام (لقمه) دارد که با یکفنر به سمت بیرون کشیده میشوند، وقتی فرند در ترک قرار میگیرد سنگنورد با فشار دادن دسته، کامها را جمع میکند و بعدش که دسته را رها میکند، کامها به دیوارههای ترک فشار میآورد که در صورت سقوط، فشار وارد بر کامها باعث میشود آنها محکمتر در دیواره ترک گیر کنند و وزن سقوط را تحمل کنند. هرچه نیروی سقوط بیشتر باشد، کامها با فشار بیشتری در دیواره ترک فرو میروند.
فرندها سایزهای مختلفی از ۰ تا ۶ دارند که هر سایز برای محدوده مشخصی از عرض ترکها طراحی شدهاند. سایزهای ۰٫۵ تا ۳ ولی پرکاربردترین سایز آنها هستند که برندهای معروفی مثل متولیوس (Metolius) با کیفیت بالا و طراحی ارگونومیک، وایلدکانتری (Wild Country) بهعنوان اولین تولیدکننده فرند، DMM با کیفیت ساخت فوقالعاده، و کایلاس (Kailas) با قیمت اقتصادیتر از شاخصترین آنها هستند.
کیل (Nut/Wire)؛ سادگی و کارایی
کیل که بر و بچههای سنگنورد مهر(Nut) یا سیم (Wire) هم صدایش میکنند سادهترین و قدیمیترین نوع ابزار میانی است که با یکقطعه فلزی با شکل هندسی خاصی که معمولا مثلثی، گرد یا آفست است ساخته شده و همینقطعه به یکحلقه سیمی فولادی متصل شده است.
حالا اینکیلها چه جوری کار میکنند؟ کاملا ساده است در شکافهای مخروطی و باریک سنگ قرار میگیرند، هنگامی که کیل در شکاف قرار میگیرد، با کشیدن به سمت پایین، در جای خود محکمتر میشود. تفاوت فرندها و کیلها در اینمرحله این است که قطعه متحرکی ندارند و بهصورت غیرفعال عمل میکنند همین هم باعث میشود کیلها سادهتر، سبکتر و ارزانتر از فرند باشند.
اینکیلها در سایزهای مختلف از ۱ تا ۱۱ تولید میشوند که از نظر شکل عبارتند از: کیل مثلثی (رایجترین نوع)، کیل گرد (مناسب برای شکافهای گرد و صاف) و کیل آفست (طراحی نامتقارن برای شکافهای نامنظم). برندهای معروف کیل هم متولیوس، وایلدکانتری، DMM و کمپ (Camp) هستند.
انتخاب بین فرند و کیل، به نوع ترکی بستگی دارد که در آن صعود میکنید؛ نه به بودجهتان.
مقایسه فرند و کیل
| ویژگی | فرند (Friend/Cam) | کیل (Nut/Wire) |
| مکانیزم | فعال (فنری و متحرک) | غیرفعال (ثابت و گُوهای) |
| نوع ترک مناسب | ترکهای موازی | ترکهای مخروطی و باریک |
| وزن | سنگینتر (۶۰-۲۰۰ گرم) | سبکتر (۵-۳۰ گرم) |
| قیمت | بالاتر (چندینبرابر کیل) | اقتصادیتر |
| سهولت استفاده | نیاز به تکنیک بیشتر | سادهتر |
| طول عمر | نیاز به نگهداری و مراقبت بیشتر | دوام بالاتر |
سنگنوردان حرفهای معمولا از ترکیب فرند و کیل استفاده میکنند که کیلها به دلیل این که وزن کمی دارند و قیمتشان مناسب است در ست پایه هر سنگنورد و کوهنوردی قرار میگیرد و فرندها را برای ترکهای موازی و جاهایی که کیل کاربرد ندارد استفاده میکنند.
بررسی تخصصی ابزار حمایت سنگنوردی
خب ابزار حمایت (Belay Device) را ما برایتان قبلا یکمقاله تخصصی پر و پیمان درموردش نوشتهایم که یکی از حیاتیترین تجهیزات سنگنوردی است که طناب را کنترل میکند و ایمنی نفر دوم را تضمین میکند.
انواع ابزار حمایت
دستگاههای قفلشونده (Assisted Braking)
مشهورترین عضو اینخانواده، گریگری (GriGri) از برند پتزل است که با مکانیزم قفلشونده خودکار، در صورت سقوط یا کشیدن ناگهانی طناب بهطور خودکار قفل میشود. این ابزارحمایت برای سنگنوردی سالنی و مسیرهایی که تکطول با احتمال سقوط بالا هستند، انتخابی ایدهآل است و همین هم مزیت اصلی آنهاست که ایمنی بالا دارند اما خب نقطهضعفشان هم وزن بالای در حدود ۱۷۰ گرمیشان است در کنار پیچیدگی عملکردشان است که استفاده از آنها در مسیرهای چند طول محدود کرده است.
دستگاههای غیرقفلشونده (Tube-style)
معروفترینشان ریورسو (Reverso) از پتزل و ATC از بلک دیاموند هستند و اگر از شما پرسیدند که سادهترین و رایجترین نوع ابزار حمایت کدام است همیندستگاهها را نام ببرید. همهچیز ساده است و با ایجاد اصطکاک روی طناب، کنترل حرکت را ممکن میکنند و مزیت اصلی آنها همین سادگی بهعلاوه وزن کم بین ۵۷ تا ۸۰ گرم است؛ ولی خب متاسفانه برای نگهداشتن طناب موقع سقوط، نیروی خیلیزیادی را از فرد حمایتکننده میطلبند که همین سختشان میکند.
دستگاههای کمک ترمز غیرفعال (Passive Assisted Braking)
معروفترینهای این دسته از دستگاهها هم ادلراید مگاژول (Mega Jul) و گیگاژول (Giga Jul) هستند که ترکیبی میزنند، هم سادگی دستگاههای لولهای را دارند هم ایمنی دستگاههای قفلشونده! مگاژول با وزن ۶۵ گرم و گیگاژول با سیستم سوئیچ هوشمندانه، گزینههای مدرن خواستنی کوهنوردان حرفهای هستند.
برندهای معروف ابزار حمایت
- پتزل (Petzl): برند فرانسوی و پیشتاز در تولید ابزار حمایت که مدلهای ریورسو، گریگری و شانت را تولید میکند.
- بلک دیاموند (Black Diamond): برند آمریکایی با مدلهای محبوب ATC و ATC Guide که کیفیتی عالی، ارائه میکنند.
- ادلراید (Edelrid): برند آلمانی با مدلهای نوآورانه مگاژول و گیگاژول که زیبایی، ظرافت و کیفیت آلمانی را همزمان ارائه میدهد.
یک دستگاه حمایت خوب، نباید فقط سنگینترین سقوط را تحمل کند؛ باید سبکترین فشار را به دست شما وارد کند.
بررسی تخصصی ابزار فرود سنگنوردی
ابزار فرود (Descender) تجهیزاتی هستند که سنگنوردان از آنها استفاده میکنند تا پایین آمدن کنترلشده از ارتفاع داشتهباشند. اینابزارها در شرایط مختلف از فرود از دیوارههای سنگی تا عملیات امداد و نجات کاربرد دارند.
انواع ابزار فرود
- هشت فرود (Figure-8): ساده و قدیمی هستند، شکلشان هم که از اسمش مشخص است دیگر، شبیه ۸ هستند. مزیت اصلی هشت فرود، سادگی، قیمت مناسب و وزن کمی است که دارند اما اگر اشتباه رها شوند، خطر سقوط آزاد دارند.
- استاپ (Stop) از پتزل: واقعا حرفهای هستند و با رها کردن دست بهطور خودکار قفل میشوند. اینابزار برای عملیات نجات، کارهای فنی در ارتفاع و فرودهای طولانی ساخته شدهاند.
- ریگ (Rig) از پتزل: اینها نسخه پیشرفتهتر استاپ هستند با اینقابلیت اضافی که میتوانند سرعت فرود را در شرایط مختلف، بهصورت دقیق، تنظیم کنند و بهخاطر این امکاناتشان هم بین راهنماهای حرفهای و امدادگران، خیلی خواهان دارند.
- پیرانا (Pirana) از کونگ: ابزار فرود تخصصی برای درهنوردی (Canyoning) که قابلیت تنظیم سرعت فرود در شرایط مختلف را دارند.
معرفی برندهای معتبر ابزار سنگنوردی
- پتزل (Petzl): برند فرانسوی و پیشروترین برند در تولید تجهیزات سنگنوردی. محصولات پتزل در همهجای جهان نمادی از کیفیت و ایمنی هستند.
- بلک دیاموند (Black Diamond): برند آمریکایی با سابقهای درخشان در تولید ابزار سنگنوردی، بهویژه ATC، فرند و کارابین.
- ادلراید (Edelrid): برند آلمانی با نوآوریهای متعدد در حوزه طناب و ابزار حمایت که بینظیر و خواستنی است.
- متولیوس (Metolius): یکبرند آمریکایی دیگر که در تولید ابزار میانی متخصص است، بهویژه فرند و کیل که ذکر خیر کیفیتشان را در بالا کردیم.
- وایلدکانتری (Wild Country): انگلیسی پیر که اولین فرند جهان را تولید کرد.
- DMM: یک انگلیسی دیگر با کیفیت ساخت بسیار بالا در تولید کارابین، فرند و کیل.
- کایلاس (Kailas): اینبرند چینی با کیفیت مناسب و قیمت اقتصادی هم که معروف حضور است.
جدول مقایسه جامع ابزارهای سنگنوردی
دسته ابزار | نمونههای معروف | وزن تقریبی | محدوده قیمت | مناسب برای |
فرند | متولیوس، وایلدکانتری، DMM | ۶۰-۲۰۰ گرم | بالا تا بسیار بالا | ترکهای موازی، سنگنوردی سنتی |
کیل | متولیوس، DMM، کمپ | ۵-۳۰ گرم | اقتصادی تا متوسط | شکافهای باریک، سنگنوردی سنتی |
ابزار حمایت قفلشونده | گریگری پتزل | ۱۷۰ گرم | بالا | سنگنوردی سالنی، تکطول |
ابزار حمایت غیرقفلشونده | ریورسو، ATC Guide | ۵۷-۸۰ گرم | متوسط | سنگنوردی چندطول، کوهستان |
ابزار فرود | هشت فرود، استاپ | ۱۰۰-۳۰۰ گرم | متوسط تا بالا | فرودهای کنترلشده |
راهنمای انتخاب ابزار سنگنوردی مناسب
انتخاب بر اساس سطح تجربه
مبتدیان:
از ابزارهای ساده و اقتصادی شروع کنید، مثل کیلها و کارابینهای پایه، ابزار حمایت غیر قفلشونده مثل ریورسو یا ATC را هم به شما توصیه میکنیم. یکمجموعه اولیه کیل از سایز یک تا ۷ و چند کارابین قفلشونده داشتهباشید برای شروع، کارتان راهمیاندازد.
نیمهحرفهای:
برای ایندسته از کاربران، داشتن فرندها در سایزهای مختلف معمولا بین سایزهای ۰٫۵ تا ۳ و بهبود ابزار حمایتشان به مدلهای پیشرفتهتری مثل ATC Guide یا گریگری مناسب است.
حرفهای:
ایندسته از کاربران باید مجموعهای از ابزارهای تخصصی با برندهایی که به کیفیت مشهور هستند و تجهیزات یدکیاش را داشته باشند که معمولا همینطور است و کوهنوردان و سنگنوردان حرفهای چندین ست ابزار میانی با برندهای مختلف دارند.
انتخاب بر اساس نوع صعود
- سنگنوردی سالنی: ایندسته از سنگنوردان، ابزار حمایت (ترجیحاً گریگری) و کارابینهای سبک به کارشان میآید.
- سنگنوردی سنتی (ترکنوردی): اگر از ایندسته از کاربران هستید مجموعه کامل فرند و کیل بههمراه ابزار حمایت با حالت راهنما (ریورسو یا ATC Guide) را داشته باشید.
- سنگنوردی ورزشی (مسیرهای بولتشده): چون در اینحوزه سرعت هم یکی از فاکتورهای تاثیرگذار است کارابینهای سریعالاتصال و ابزار حمایت (گریگری یا ریورسو) را باید انتخاب کنند.
- یخنوردی: یخها که با گرمایش زمین یواش یواش دارند آب میروند اما اگر یخی پیدا شد و توانستید یخنوردی کنید ابزارهای مخصوص یخ مانند پیچیخ و تبریخ، به همراه ابزار حمایت سبک به کارتان میآید.
نوع صعودت را مشخص کن؛ بعد ابزارت را انتخاب کن، نه برعکس.
راهنمای خرید ابزار سنگنوردی اصل
همانطور که در بالا گفتیم ابزار سنگنوردی مناسب چه اهمیتی دارد پس دقت کنید و أول از همه از فروشگاههای معتبری مثل ناتیلوس کمپ استور خرید کنید و در ضمن نکاتی که در ادامه میگوییم را هم در نظر داشتهباشید.
نکات تشخیص ابزار اصل از تقلبی
- کیفیت حکاکی و برچسبها: محصولات اصل دارای حکاکیهای دقیق و خوانا هستند.
- وزن دقیق: ابزارهای اصل وزن مشخصی دارند. هر گونه انحراف محسوس، نشانه تقلبی بودن است.
- جنس و کیفیت سطح: محصولات اصل دارای سطحی صاف، یکدست و بدون ناهمواری هستند.
- بستهبندی استاندارد: برندهای معروف بستهبندیهای استاندارد با اطلاعات کامل دارند.
- نشانهای استاندارد: ابزارهای اصل دارای نشانهای استاندارد UIAA و CE بر روی بدنه هستند.
- گارانتی و اصالت: فروشگاههای معتبر، گارانتی اصالت کالا ارائه میدهند.
اجاره ابزار سنگنوردی؛ مزایا و معایب
واقعیت این است که اجاره ابزار سنگنوردی همیشه مرسوم بوده البته در گذشته بیشتر افرادی که تحت آموزشهای اولیه بودند یا به صورت تفریحی به سنگنوردیهای ساده و ایمن همراه با راهنماها و مربیهای اینحوزه سنگنوردی میکردند قشر عمده اجارهکنندگان ابزار سنگنوردی بودند اما الآن با توجه به قیمت بالای ابزارهای سنگنوردی، گروه اجارهکنندگان خیلی بزرگتر از قبل شده است. پس مزایا و معایب اجاره ابزار سنگنوردی در زیر را در نظر داشتهباشید.
مزایای اجاره ابزار سنگنوردی
- صرفهجویی اقتصادی: عدم نیاز به سرمایهگذاری اولیه سنگین
- آشنایی با تجهیزات: امکان تست ابزارهای مختلف قبل از خرید نهایی
- مناسب برای سفر: عدم نیاز به حمل تجهیزات سنگین در سفرهای هوایی
معایب اجاره
- عدم آشنایی کامل: ممکن است با ابزار اجارهای به اندازه کافی آشنا نباشید.
- ساییدگی: ابزارهای اجارهای ممکن است ساییدگی بیشتری داشته باشند
- محدودیت در انتخاب: ممکن است ابزار مورد نظر شما در مرکز اجاره موجود نباشد.
سوالات متداول
-
۱. تفاوت اصلی فرند و کیل چیست؟
فرند قطعات متحرک (فنر و کام) دارد و در ترکهای موازی استفاده میشود، ولی کیل قطعهای ثابت است که در شکافهای مخروطی و باریک استفاده میشود. طبیعی است که فرند بهخاطر پیچیدهتر بودن گرانتر و سنگینتر است اما قابلاطمینانتر در طیف وسیعی از ترکهاست.
-
۲. بهترین ابزار حمایت برای مبتدیان چیست؟
ریورسو از پتزل یا ATC از بلک دیاموند به دلیل سادگی، وزن کم و قیمت مناسب، بهترینگزینه برای سنگنوردان مبتدی هستند.
-
۳. آیا اجاره ابزار سنگنوردی ایمن است؟
بله، به شرطی که از مراکز معتبر اجاره کنید و قبل از استفاده، ابزار را از نظر سلامت و ساییدگی بهدقت بررسی کنید.
-
۴. چند ست فرند و کیل برای شروع نیاز است؟
یک مجموعه کامل کیل از سایز ۱ تا ۱۰ و چند عدد فرند در سایزهای پرکاربرد از ۰٫۵ تا ۳، معمولاً کافی است.
-
۵. چگونه ابزار سنگنوردی اصل را از تقلبی تشخیص دهیم؟
به کیفیت حکاکی، وزن دقیق، جنس سطح، بستهبندی استاندارد، وجود نشانهای استانداردهای UIAA و CE، و گارانتی اصالت از فروشگاه معتبر توجه کنید.
-
۶. آیا میتوان از ابزار فرود بهعنوان ابزار حمایت استفاده کرد؟
خیر، ابزار فرود صرفاً برای پایین آمدن طراحی شده و نباید برای حمایت از نفر دوم استفاده شود.