راهنمای جامع تجهیزات راپل؛ معرفی کامل وسایل مورد نیاز و نحوه انتخاب

راپل چیست و چه کاربردی دارد؟

راپل یا همان فرود با طناب یکی از پایه‌ای‌ترین مهارت‌ها در کوهنوردی، سنگنوردی، دره‌نوردی و کار در ارتفاع است. البته ما در ایران یک‌خاطره مشترک با راپل داریم آن هم در دهه ۸۰ بود که با راپل می‌آمدند ماهواره جمع می‌کردند اما از این‌خاطره که بگذریم خود اختراع راپل هم ریشه در یکی از خاطرات جسورانه ژان استریل شارله، کوهنورد فرانسوی دارد.

آقای شارله، سال ۱۸۷۶ تلاش داشت که به قله پتی درو در فرانسه صعود کند که البته نتوانست اما در همان‌صعود نافرجام یک‌مشکل دیگر هم برایش پیش آمد، همان‌مقداری را هم که صعود کرده بود نمی‌دانست حالا چه‌طور پایین بیاید؟ درواقع گیر کرده بود و نه بالا می‌توانست برود و نه پایین بیاید.

شارله همین‌طور که ناامید شده بود به‌ناگاه به‌سرش زد که یک‌کار جسورانه بکند که تا آن‌روز هیچ‌کس به‌ذهنش نرسید و آن همان‌راپل امروزی است حالا بعد‌ها توانست به قله پتی درو صعود کند و دو نفر از همراهان دیگرش هم به او در این‌صعود و آن‌ها هم در تکمیل راپل نقش داشتند.

اما راپل، ذاتا یکی از خطرناک‌ترین و جسورانه‌ترین مهارت‌ها در ورزش‌های کوهنوردانه است تا حدی که در سال ۱۹۶۱، یکی از نویسندگان مجله مشهور Alpine Journal در رابطه با آن نوشت:

«من شخصاً از راپل می‌ترسم. در صعود، سرنوشت در دستان خودت است … اما در راپل، تمام وزن بدن به یک‌میخ یا حلقه در جایی بالای سر وابسته است. وقتی شروع کنی، هیچ راهی برای آزمایش ایمنی آن نداری.»

البته همان‌قدر که راپل در کوهستان خطرناک است و علاوه بر در نظر گرفتن ایمنی و تجهیزات به مهارت هم نیاز دارد و اگر تجربه خوبی هم داشته باشید که چه بهتر، اما کار در ارتفاع با طناب (Rope Access) که نسخه صنعتی راپل محسوب می‌شود به‌شرط رعایت استانداردها و آموزش‌های تخصصی، ایمنی بسیار بالایی دارد.

چرا یادگیری راپل ضروری است؟

راپل (Rappel) یا فرود با طناب، یک‌تکنیک است، تکنیکی که یک‌تعریف ساده دارد: «فرود از ارتفاع با استفاده از طناب و تجهیزات مخصوص، به‌صورت کنترل‌شده».

این‌تکنیک نه فقط در کوهنوردی و سنگنوردی بلکه در عملیات امداد و نجات و کار در ارتفاع و دره‌نوردی هم کاربرد دارد و هرچند اکثر مردم فکر می‌کنند یک‌ورزش هیجانی است اما همان‌طور که گفتیم یک تکنیک است که مهارت فنی در آن برای ورزشکاران، حیاتی است و در شرایط بحرانی، جانشان را نجات می‌دهد.

وقتی می‌گوییم تکنیک و مهارت فنی، جدی بودن راپل مشخص می‌شود و همیشه این‌جور مواقع سه گزینه کنار هم قرار می‌گیرند: مهارت، تجهیزات و اصول ایمنی، هرکدام این‌ها ایراد داشته باشد و به‌سرتان هوس راپل بزند یا مجبور شوید راپل کنید، خطرات جدی در کمین شماست کما این که طبق آمار هم بیش‌ترین آسیب‌هایی که در راپل به ورزشکاران وارد شده است از دو ناحیه شکست لنگر (مربوط به تجهیزات به‌خاطر استفاده از حلقه‌های پوسیده و قدیمی) و خطای انسانی ناشی می‌شود.

پس در مرحله اول باید با تجهیزات راپل آشنا شوید که ما قصد داریم درموردش در این‌مطلب صحبت کنیم و بخش دومش هم که مهارت است که به ما مربوط نمی‌شود و امیدواریم از اساتید مبرز بهره ببرید، مهارتتان را افزایش دهید.

لیست کامل تجهیزات راپل

تجهیزات راپل، مجموعه ابزار‌هایی هستند که برای تکنیک راپل -یعنی همان فرود کنترل‌شده از ارتفاع- استفاده می‌شود و می‌توان در چند دسته اصلی، تقسیم‌بندی‌شان کرد:

• تجهیزات اصلی (طناب، هارنس، ابزار فرود)
• تجهیزات اتصال (کارابین، اسلینگ)
• تجهیزات ایمنی (دستکش، کلاه ایمنی)

طناب راپل؛ انواع و انتخاب

مهم‌ترین و حیاتی‌ترین تجهیزات در فرود همین طناب راپل است که البته ما در این‌مطلب به‌صورت مفصل به بررسی طناب‌های کوهنوردی پرداخته‌ایم. در راپل برخلاف سنگنوردی که نیاز به یک‌طناب با قابلیت کشسانی دارید و از طناب‌های دینامیک استفاده می‌شود شما کم‌تر به قابلیت کشسانی نیاز دارید، پس به سراغ طناب‌های استاتیک و نیمه‌استاتیک بروید.

طناب استاتیک، کشش بسیار کمی دارد (کم‌تر از ۵ درصد) برای بار‌های ثابت، طراحی شده است و طناب نیمه‌استاتیک با کمی کشش بیش‌تر (حدود ۵ تا ۱۰ درصد) ساخته شده است.

انتخاب قطر طناب راپل

برای طناب راپل باید طنابی با قطر بین ۹ تا ۱۱ میلی‌متر استفاده کرد، طناب‌های نازک‌تر سبک‌تر هستند و برای فرود‌های طولانی به‌کار می‌آیند اما اصطکاک کم‌تری ایجاد می‌کنند و کنترل سرعتشان، دشوار است؛ طناب‌های ضخیم‌تر هم قاعدتا دوام بیش‌تر و کنترل بهتری دارند اما سنگین‌تر هستند.

انتخاب طول طناب راپل

در راپل طول طناب باید حداقل دو برابر ارتفاع فرود باشد چرا؟ چون این‌طناب باید بتواند گره‌ها و اتصالات در حین راپل را پوشش دهد.

برندهای معتبر طناب راپل

پتزل (Petzl)، بئال (Beal)، تندون (Tendon)، ماموت (Mammut) و بلوواتر (BlueWater) از برندهای مطرح تولیدکننده طناب راپل هستند.

هارنس و کمربند ایمنی راپل

هارنس (Harness)، چیزی شبیه همان کمربند ایمنی است که فرد را به سیستم طناب، متصل می‌کند. هارنس‌هایی که برای راپل و کار در ارتفاع مناسب هستند با هارنس‌های سنگنوردی، تفاوت دارند؛ هارنس‌های کار در ارتفاع معمولا حلقه‌های بیش‌تری دارند تا بتوان ابزار بیش‌تری به آن‌ها متصل کرد و یک کمربند پشتی هم دارند که برای حمایت از کمر است و طراحی ارگونومیک‌تر دارد که استفاده طولانی‌مدت را برای کاربر، راحت‌تر کند.

انواع هارنس‌ها

هارنس‌ها در سه دسته اصلی تولید می‌شوند:

• کمری (فقط دور کمر بسته می‌شود)
• سینه‌ای (دور سینه و شانه‌ها بسته می‌شود)
• تمام‌بدن (ترکیبی از کمری و سینه‌ای)

برای راپل، هارنس‌های کمری یا تمام‌بدن توصیه می‌شوند. هارنس‌های تمام‌بدن برای افرادی که ممکن است در حین فرود دچار ضعف یا بیهوشی شوند، ایمنی بیش‌تری ارائه می‌دهد.

انتخاب هارنس مناسب

زمانی که می‌خواهید، هارنس بخرید باید به اندازه، تعداد حلقه‌ها و جنس و وزن آن توجه کنید. هارنسی که می‌خرید باید کاملا اندازه شما باشد، از هارنس تنگ یا شل، استفاده نکنید و اگر دنبال برند معتبر هارنس هستید هم عبارتند از: پتزل (Petzl)، بلک دیاموند (Black Diamond)، کمپ (Camp) و ادلراید (Edelrid).

ابزار فرود (ریگ، استاپ، آیدی)

ابزار فرود (Descender) کارشان این است که با ایجاد اصطکاک روی طناب، امکان فرود کنترل‌شده را فراهم کنند و در انواع مختلفی تولید می‌شوند که هر کدام برای کاربرد خاصی طراحی شده‌اند.

ریگ (Rig) از پتزل: این ابزار فرود اتوماتیک است و مکانیزم قفل‌شونده دارد به‌شکلی که وقتی دست رها شد، به‌شکل خودکار، قفل می‌شود و برای عملیات نجات، کار‌های فنی در ارتفاع و فرود‌های طولانی استفاده می‌شود. این ابزار فرود یک‌دسته دارد که با فشار دادنش، سرعت فرود، کنترل می‌شود و وقتی دسته رها می‌شود، حرکت متوقف می‌شود.

استاپ (Stop) از پتزل: این ابزار فرود، نیمه‌اتوماتیک است و قفل‌شوندگی هم دارد هرچند که مکانیزمش ساده‌تر از ریگ است. برای فرود‌های ساده‌تر و کار‌های عمومی بهتر است از این ابزار فرود استفاده شود و در این هم کافی است دست را رها کرد تا حرکت متوقف شود.

آیدی (I’D) از پتزل: ابزار فرود پیشرفته‌ای است که مکانیزم قفل‌شونده دوگانه دارد و برای کار‌های سنگین و حرفه‌ای ساخته شده است. سیستم قفل‌شوندگی خودکار دارد و دسته‌ای هم دارد که سرعت فرود را دقیقا کنترل می‌کند.

هشت فرود (Figure-۸): ساده‌ترین و قدیمی‌ترین نوع ابزار‌های فرود است که این هم مثل بقیه با ایجاد اصطکاک روی طناب، امکان کنترل فرود را فراهم می‌کند اما مکانیزم قفل‌شوندگی ندارد و اگر اشتباهی رها شود، خطر سقوط وجود دارد، هرچند که قیمت مناسبی دارد.

انتخاب ابزار فرود مناسب

انتخاب ابزار فرود به نوع فعالیت، سطح تجربه و بودجه بستگی دارد. برای کار در ارتفاع و عملیات نجات، ریگ و آیدی گزینه‌های مناسبی هستند. برای فرودهای ساده و تفریحی، استاپ و هشت فرود را می‌توان استفاده کرد.

کارابین و اسلینگ

کارابین (Carabiner) حلقه‌ای فلزی با دری فنری است که برای اتصال تجهیزات به یکدیگر از آن استفاده می‌کنند. در راپل، کارابین‌ها، هارنس را به ابزار فرود، طناب را به ایستگاه و اتصالات فرعی وصل می‌کنند.

انواع کارابین: کارابین دو نوع دارد یک‌نوع ساده که قفل ندارد و یک‌نوع قفل‌شونده که قفل پیچی یا اتوماتیک دارد. برای اتصالات ایمنی حتما باید از کارابین قفل‌شونده استفاده کرد که به شکل‌های مختلفی مثل D، گلابی، بیضی و آفست تولید می‌شوند.

اسلینگ (Sling): نوار‌های مقاومی با جنس نایلون یا داینیما هستند که ابزار میانی را به هارنس یا ایستگاه، متصل می‌کنند. در طول‌های مختلفی از ۶۰ سانتی‌متر تا چند متر تولید می‌شوند و در ساخت ایستگاه‌های راپل استفاده می‌شوند.

برندهای معتبر کارابین و اسلینگ: پتزل (Petzl)، DMM، بلک دیاموند (Black Diamond) و کمپ (Camp) از برندهای مطرح در این حوزه هستند.

دستکش و کلاه ایمنی

وسایل مهم و ضروری در ایمنی راپل که متاسفانه توسط برخی از افراد و اتفاقا افرادی که ادعای حرفه‌ای بودن دارند نادیده گرفته می‌شود همین دستکش و کلاه ایمنی هستند.

دستکش راپل

از دست در برابر اصطکاک طناب و گرمایی که موقع فرود سریع ایجاد می‌کند و آسیب‌های احتمالی پوست کف دست محافظت می‌کنند. خب قطعا دستکش‌های چرم طبیعی، جنس بهتری دارند اما فرقی نمی‌کند که جنس دستکش چه باشد؟ مهم این است که چسبندگی بالا داشته باشد و از سُر خوردن طناب، جلوگیری کند.

کلاه ایمنی

کلاه ایمنی از سر در برابر سقوط سنگ، برخورد با دیواره و ضربات احتمالی محافظت می‌کند. کلاه‌های ایمنی مخصوص کوهنوردی و کار در ارتفاع دارای استانداردهای خاصی هستند و باید سبک، مقاوم و دارای سیستم تنظیم باشند.

کیف و کوله حمل تجهیزات

کیف و کوله‌های مخصوص حمل تجهیزات فنی در راپل برای این ساخته می‌شود که تجهیزات مورد نیاز را همراه داشته باشید و با راحتی و ایمنی به آن‌ها دست پیدا کند، جیب‌های متعدد سازمان‌دهی ابزار دارند و با بند‌های مقاوم و قابل تنظیم باید در برابر پارگی و آب هم تحمل بالایی داشته باشند. معمولا کیف راپل بین ۲۰ تا ۵۰ کیلوگرم است.

جدول مقایسه جامع تجهیزات راپل

دسته تجهیزات	نمونه‌های معروف	وزن تقریبی	محدوده قیمت	مناسب برای
طناب استاتیک	پتزل، بئال، تندون	۶۰-۸۰ گرم بر متر	متوسط تا بالا	کار در ارتفاع، امداد
طناب نیمه‌استاتیک	پتزل، ماموت، بلوواتر	۵۵-۷۵ گرم بر متر	متوسط	دره‌نوردی، غارنوردی
هارنس کمری	پتزل، بلک دیاموند	۳۰۰-۵۰۰ گرم	متوسط	راپل عمومی
هارنس تمام‌بدن	پتزل، کمپ	۸۰۰-۱۲۰۰ گرم	بالا	کار در ارتفاع، امداد
ابزار فرود ریگ	پتزل Rig	۴۰۰ گرم	بالا	عملیات نجات، کار فنی
ابزار فرود استاپ	پتزل Stop	۳۰۰ گرم	متوسط	فرودهای ساده
ابزار فرود آیدی	پتزل I’D	۵۰۰ گرم	بسیار بالا	کارهای سنگین
هشت فرود	پتزل، کونگ	۱۰۰-۱۵۰ گرم	اقتصادی	فرودهای تفریحی
کارابین قفل‌شونده	پتزل، DMM	۵۰-۸۰ گرم	متوسط	اتصالات ایمنی
اسلینگ نایلون	پتزل، بلک دیاموند	۵۰-۱۰۰ گرم	اقتصادی	ساخت ایستگاه
دستکش راپل	پتزل، کمپ	۱۰۰-۲۰۰ گرم	متوسط	محافظت از دست
کلاه ایمنی	پتزل، بلک دیاموند	۲۰۰-۳۵۰ گرم	متوسط	محافظت از سر

راهنمای انتخاب تجهیزات مناسب

انتخاب تجهیزات راپل مناسب به عوامل متعددی بستگی دارد که در ادامه به مهم‌ترین آنها اشاره می‌کنیم.

انتخاب بر اساس نوع فعالیت

• کار در ارتفاع: طناب استاتیک ۱۰ تا ۱۱ میلی‌متر، هارنس تمام‌بدن، ابزار فرود ریگ یا آیدی، کارابین‌های قفل‌شونده اتوماتیک
• دره‌نوردی: طناب نیمه‌استاتیک ۹ تا ۱۰ میلی‌متر، هارنس کمری، ابزار فرود استاپ یا هشت فرود
• امداد و نجات: طناب استاتیک ۱۰ تا ۱۱ میلی‌متر، هارنس تمام‌بدن، ابزار فرود ریگ، کارابین‌های قفل‌شونده
• راپل تفریحی: طناب نیمه‌استاتیک ۱۰ میلی‌متر، هارنس کمری، هشت فرود یا استاپ

انتخاب بر اساس سطح تجربه

• مبتدیان: تجهیزات ساده و اقتصادی مانند هشت فرود، هارنس کمری و طناب نیمه‌استاتیک ۱۰ میلی‌متر
• نیمه‌حرفه‌ای: ابزار فرود استاپ، هارنس کمری با حلقه‌های بیشتر، طناب استاتیک ۱۰ میلی‌متر
• حرفه‌ای: ابزار فرود ریگ یا آیدی، هارنس تمام‌بدن، طناب استاتیک ۱۱ میلی‌متر

انتخاب بر اساس بودجه

• اقتصادی: برندهای تندون، کایلاس، کمپ
• متوسط: برندهای بئال، ادلراید، بلک دیاموند
• بالا: برندهای پتزل، ماموت، DMM

سؤالات متداول